Vroege toegang tot geluid en spraak is een voorwaarde voor de algemene ontwikkeling van een kind.
Ondanks optimale technologie en vroegtijdige interventie blijven kinderen met gehoorverlies een risico lopen op het ontwikkelen van schoolse moeilijkheden.
Ontluikende geletterdheid is de fase waarin kinderen ervaring opdoen met schriftelijke taal. Ze herkennen symbolen, maken kennis met lettertekens, … Deze ervaringen zijn een belangrijke basis voor het leren lezen en schrijven.
Binnen de ontluikende geletterdheid vallen volgende deelvaardigheden:
- Boekoriëntatie
- Verhaalbegrip
- Functies van geschreven taal
- Relatie tussen gesproken en geschreven taal
- Alfabetisch principe
- Taalbewustzijn:
– fonologisch bewustzijn
– fonemisch bewustzijn - Functioneel ‘lezen’ en ‘schrijven’
Elke vaardigheid wordt als een afzonderlijke vaardigheid beschouwd, maar ze hebben een wederkerige relatie. Deze vaardigheden zijn essentieel voor succes met lezen, zowel bij kinderen met als zonder gehoorverlies.
1. Relatie tussen gesproken & geschreven taal en de functie van geschreven taal
Kinderen moeten inzicht verwerven in de relatie tussen gesproken en geschreven taal. Ze leren dat wat je zegt, kan je opschrijven en dat wat geschreven is, kan je (hardop) lezen.
Bij functies van geschreven taal leren kinderen dat schriftelijke communicatie het ‘hier en nu’ overstijgt. Met andere woorden, met ‘lezen’ en ‘schrijven’ overstijgen we de grenzen van tijd en ruimte.
Kinderen met gehoorverlies lopen het risico een vertraagde kennis te hebben van bijvoorbeeld het begrip ‘schrift’. Ook het (abstracte) conceptueel begrip van geschreven taal kan minder goed zijn bij kinderen met gehoorverlies.
Bent u op zoek naar meer info over de taalontwikkeling bij kinderen met gehoorverlies? Klik hier!
2. Alfabetisch principe en fonologisch bewustzijn
Het bewustzijn dat woorden uit klanken bestaan, is nodig om het alfabetisch principe te doorgronden. Dit bewustzijn wordt ook wel het fonologisch bewustzijn genoemd. Het fonologisch bewustzijn houdt in dat een kind begrijpt dat woorden zijn opgebouwd uit een aanzet en een rijm (bijvoorbeeld: k-at), lettergrepen (bijvoorbeeld: boer-de-rij) en individuele fonemen (bijvoorbeeld: e-z-e-l).
Hoewel de meeste kinderen met gehoorverlies het alfabetisch principe in een vergelijkbaar tempo als goedhorende leeftijdsgenoten leren, zijn er ook kinderen met gehoorverlies die hier moeite mee hebben.
Ook op vlak van fonologisch bewustzijn kunnen kinderen met gehoorverlies moeite hebben vanaf de kleuterschool tot de middelbare school. Dit kan voor een stuk verklaard worden doordat kinderen met gehoorverlies een verminderde of onvolledige toegang tot auditieve signalen hebben. Dit kan ervoor zorgen dat zij minder vlot dan horende leeftijdsgenoten zullen kunnen decoderen, wat een invloed op de leesvaardigheid van woorden zal hebben.
Mamaliefde. (2019). Letters leren; oefeningen met schrijven en lezen voor kleuters [Foto].
Runnion, E., & Gray, S. (2019). What Clinicians Need to Know About Early Literacy Development in Children With Hearing Loss. Language, Speech & Hearing Services in Schools, 50 (1), 16-33. doi: 10.1044/2018_LSHSS-18-0015
Verheyden, L. (2005). Ju-uf, je moet wel lezen wat er staat, hé! Peuters, kleuters en ontluikende geletterdheid. Kleuters & ik, 21 (3), 10-13.